VIÊM MŨI DỊ ỨNG LÀ GÌ ? BA GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN VÀ CÁCH PHÒNG NGỪA TÁI PHÁT HIỆU QUẢ

Viêm mũi dị ứng là gì? Tỷ lệ mắc tại Việt Nam

Viêm mũi dị ứng là một tình trạng viêm niêm mạc mũi do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các dị nguyên như phấn hoa, mạt bụi, lông vật nuôi… Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc viêm mũi dị ứng khá cao, đặc biệt tại các khu vực đô thị. Một nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy khoảng 29,6% dân số ở khu vực Hoàn Kiếm báo cáo từng trải qua viêm mũi dị ứng, trong khi vùng nông thôn Bavi là khoảng 10% (1) Điều này cho thấy viêm mũi dị ứng là một vấn đề sức khỏe đáng lưu ý ở người Việt.

Phân loại viêm mũi dị ứng

Theo mùa (viêm mũi dị ứng theo mùa)

Loại này thường xuất hiện vào các thời điểm trong năm khi lượng phấn hoa tăng cao, như mùa xuân hoặc mùa thu.

Quanh năm (viêm mũi dị ứng mạn tính)

Các triệu chứng kéo dài liên tục hoặc tái phát nhiều lần trong năm do tiếp xúc với dị nguyên như bụi nhà, mạt bụi, lông thú..(2)

Cơ chế gây dị ứng: Vai trò của histamine

Khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên, hệ miễn dịch sẽ nhận diện dị nguyên này như “kẻ xâm nhập”. Các tế bào mast và basophil được kích hoạt và giải phóng histamine cùng các chất trung gian hóa học khác (2). Histamine là “thủ phạm chính” gây ra các triệu chứng như hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mũi và nghẹt mũi.

Ba giai đoạn phát triển của viêm mũi dị ứng

1. Giai đoạn tiếp xúc

Đây là giai đoạn khi dị nguyên (như phấn hoa, bụi mạt) lần đầu hoặc lặp lại tiếp xúc với niêm mạc mũi. Cơ thể nhận diện dị nguyên này và “kích hoạt” hệ miễn dịch.

2. Giai đoạn phản ứng cấp tính

Sau khi tiếp xúc, các tế bào miễn dịch giải phóng histamine và các chất trung gian gây viêm. Người bệnh sẽ nhanh chóng có các triệu chứng: hắt hơi, ngứa, sổ mũi, nghẹt mũi.

3. Giai đoạn mạn tính

Nếu tiếp xúc dị nguyên tiếp tục lặp lại hoặc không được kiểm soát, viêm mũi dị ứng có thể trở thành mạn tính. Niêm mạc mũi có thể dày lên, dẫn đến nghẹt mũi lâu dài và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống (2)

Giải pháp phòng ngừa và ngăn tái phát hiệu quả

1. Tránh dị nguyên
   
   • Xác định và hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, lông thú, bụi mạt. (3)
     
   • Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, giặt ga gối, dùng máy lọc không khí nếu cần.
     
   • Khi ra ngoài mùa phấn hoa, nên đeo khẩu trang hoặc kính để giảm tiếp xúc.
     
2. Vệ sinh mũi bằng nước biển ưu trương
   
   • Dùng dung dịch nước muối ưu trương (hypertonic saline) để rửa mũi giúp loại bỏ dị nguyên, làm loãng dịch mũi và giảm viêm niêm mạc.
   • Việc rửa mũi thường xuyên là biện pháp an toàn, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng, đặc biệt phù hợp cho người bị viêm mũi dị ứng mạn 
   • Dung dịch muối ưu trương hoạt động dựa trên nguyên lý thẩm thấu. Với nồng độ muối cao hơn dịch nội bào, khi tiếp xúc với niêm mạc mũi bị sung huyết, tạo ra một áp suất thẩm thấu. Áp suất này kéo dịch (nước) từ các tế bào niêm mạc sưng tấy và dịch nhầy đặc ra ngoài. Hỗ trợ làm giảm phù nề niêm mạc, làm loãng dịch tiết và phục hồi thông thoáng đường thở, đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng viêm

Kết luận

Viêm mũi dị ứng là bệnh lý phổ biến với cơ chế liên quan đến histamine và sự phản ứng miễn dịch quá mức. Ở Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh không hề nhỏ, đặc biệt tại các thành phố lớn. Qua ba giai đoạn từ tiếp xúc – phản ứng – mạn tính, viêm mũi dị ứng có thể ảnh hưởng sâu đến chất lượng cuộc sống nếu không được kiểm soát tốt.

Giải pháp hiệu quả để phòng ngừa và ngăn tái phát bao gồm việc tránh dị nguyên và vệ sinh mũi thường xuyên. Nếu thực hiện đều đặn, người bệnh có thể giảm rõ rệt các triệu chứng và duy trì mũi thông thoáng lâu dài.

Tài liệu nghiên cứu

(1) Lâm, H. T., Tường, N. V., Ekerljung, L., Rönmark, E., & Lundbäck, B. (2011). Allergic rhinitis in northern vietnam: increased risk of urban living according to a large population survey. Clinical and Translational Allergy, 1(1), 7. https://doi.org/10.1186/2045-7022-1-7

(2) User, S. (n.d.-b). Tổng quan về viêm mũi dị ứng. Hội Hen Dị Ứng Miễn Dịch Lâm Sàng TP.HCM. https://www.hoihendumdlstphcm.org.vn/index.php/kien-thuc-y-khoa/kien-thuc-y-khoa/302-tong-quan-ve-viem-mui-di-ung

(3) Thái N. V. (2025b, March 12). Giao mùa, cảnh giác viêm mũi dị ứng tấn công. Vinmec International Hospital. https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/giao-mua-canh-giac-viem-mui-di-ung-tan-cong-vi